Tầm nhìn chiến lược
Trong giai đoạn phát triển hiện nay, TP. Đồng Nai đang bước vào thời kỳ bứt phá quy mô lớn về phát triển hạ tầng giao thông, đô thị, công nghiệp và các công trình kinh tế - xã hội trọng điểm. Việc triển khai đồng loạt các đại dự án cấp quốc gia cũng như cấp vùng khiến nhu cầu bố trí tái định cư cho người dân thuộc diện thu hồi đất tăng cao kỷ lục. Đây vừa là áp lực rất lớn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, vừa là cơ hội mang tính chiến lược để địa phương tổ chức lại không gian sống, tạo lập nên các khu đô thị mới văn minh, hiện đại và đồng bộ.
Với định hướng phát triển xuyên suốt là lấy người dân làm trung tâm, công tác tái định cư tại Đồng Nai đã chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "di dời - đền bù" đơn thuần sang tư duy "kiến tạo - an sinh". Việc quy hoạch nơi ở mới không chỉ dừng lại ở việc chia lô cấp đất hay đền bù chi phí nhà cửa, mà chú trọng bảo đảm đồng bộ cả về hạ tầng kỹ thuật lẫn hạ tầng xã hội. Mạng lưới giao thông nội khu rộng rãi, hệ thống điện âm, nước sạch, công viên cây xanh phải gắn liền với trường học các cấp, trạm y tế, chợ, trung tâm thương mại và không gian sinh hoạt cộng đồng.
Đặc biệt, đối với những hộ dân có sinh kế truyền thống gắn liền với đất đai nông nghiệp, buôn bán nhỏ lẻ hoặc kinh doanh dịch vụ tại địa bàn cư trú cũ, việc di chuyển đến nơi ở mới đòi hỏi chính quyền phải có bài toán căn cơ về việc làm và nguồn thu nhập lâu dài. Việc giải quyết bài toán sinh kế được lồng ghép ngay từ khâu lập quy hoạch ban đầu để bảo đảm người dân không bị đứt gãy nguồn sống, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống tại môi trường đô thị mới.
Thực tiễn triển khai dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành cùng hệ thống các tuyến đường giao thông kết nối liên vùng (T1, T2) đã mang lại những kinh nghiệm thực chiến vô cùng giá trị cho TP. Đồng Nai trong công tác thu hồi đất và tái định cư. Đây là dự án có quy mô thu hồi đất hàng nghìn héc-ta, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống, việc làm của hàng ngàn hộ gia đình.
Trong đó, Khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn với quy mô hơn 280 ha đã được đầu tư nguồn lực bài bản, hiện đại để trở thành một khu đô thị kiểu mẫu của khu vực. Nơi đây không chỉ bố trí đất ở cho các hộ dân nhường mặt bằng làm sân bay mà còn tích hợp đồng bộ hệ thống trường học, trụ sở hành chính, trung tâm thương mại, công viên cây xanh. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để người dân phát triển các ngành nghề dịch vụ, thương mại và dễ dàng chuyển đổi việc làm sang khu vực công nghiệp, logistics lân cận.
Thành công từ mô hình Lộc An - Bình Sơn chính là cơ sở thực tiễn vững chắc để TP. Đồng Nai hoàn thiện quy trình bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư cho các dự án giao thông trọng điểm tiếp theo. Bài học rút ra là việc đánh giá chính xác nhu cầu sinh hoạt, khả năng thích ứng nghề nghiệp và mức độ tiếp cận tiện ích công của người dân sẽ giúp chính quyền xây dựng chính sách bồi thường sát với thực tế, từ đó tạo được sự đồng thuận cao trong cộng đồng dân cư.
Chính sách đột phá
Năm 2026 đánh dấu bước tiến quan trọng khi Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành chính thức đi vào cuộc sống một cách toàn diện, giúp hành lang pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trở nên minh bạch và tiệm cận hơn với quyền lợi của người dân. Đồng Nai đã chủ động ban hành quy trình rút gọn về thu hồi đất và lập phương án hỗ trợ, tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc: hạ tầng khu tái định cư phải hoàn thiện trước khi tiến hành thu hồi đất và di dời người dân về sinh sống.
Để phục vụ làn sóng giải phóng mặt bằng cho các tuyến giao thông chiến lược như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường Vành đai 3, Vành đai 4 và các trục kết nối cảng biển, tỉnh Đồng Nai đang tập trung tối đa nguồn lực triển khai danh mục các dự án tái định cư trọng điểm trên địa bàn toàn tỉnh.
Tại khu vực Long Thành, bên cạnh Khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn rộng hơn 280 ha đã hoàn thiện và đón hàng nghìn hộ dân về sinh sống, địa phương đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ thi công Khu tái định cư Long Đức với quy mô khoảng 30 ha và Khu tái định cư Long Phước rộng khoảng 34 ha. Cả hai khu này đóng vai trò then chốt trong việc giải tỏa mặt bằng cho dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu (đoạn qua khu vực Long Thành) và các tuyến đường tỉnh kết nối hạ tầng sân bay.
Tại khu vực Biên Hòa, công tác đền bù và thi công hạ tầng đang được tập trung cao độ tại Khu tái định cư Phước Tân với diện tích gần 49,7 ha và Khu tái định cư Tam Phước rộng khoảng 31 ha. Hai dự án này hướng tới việc giải quyết dứt điểm điểm nghẽn mặt bằng cho cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đoạn qua địa bàn thành phố Biên Hòa cũng như dự án đường trục trung tâm thành phố.
Tại khu vực Nhơn Trạch, các dự án như Khu tái định cư Phước An và Khu tái định cư Phú Hội với quy mô trên 34 ha cũng được đầu tư hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh, kết nối trực tiếp tới trục đường Vành đai 3, đường vào cảng Phước An và cầu Phước An kết nối sang Bà Rịa - Vũng Tàu.
Ở khu vực phía Đông và các địa phương phụ cận, các dự án tái định cư tại Xuân Lộc rộng khoảng 33 ha cùng các khu tái định cư tại Dầu Giây cũng đang được đẩy nhanh tiến độ nhằm phục vụ việc nâng cấp, mở rộng các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ trọng yếu.
Đặc biệt, chính quyền TP. Đồng Nai cũng áp dụng các cơ chế hỗ trợ linh hoạt đối với những trường hợp hồ sơ đất đai phức tạp, đất mua bán bằng giấy viết tay hoặc các hộ phụ sống chung trên một thửa đất. Những trường hợp không đủ điều kiện giao đất ở tái định cư chính thức sẽ được hỗ trợ thuê hoặc mua nhà ở xã hội, đảm bảo mọi người dân bị ảnh hưởng đều có chỗ ở an toàn và hợp pháp.
Hướng đến đô thị xanh, văn minh
Tái định cư không đơn thuần là quá trình di dời cơ học hay giải quyết chỗ ở trước mắt, mà là cơ hội lớn để TP. Đồng Nai tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng bền vững. Việc quy hoạch các khu tái định cư quy mô lớn có tính kết nối cao với hệ thống đường cao tốc, tuyến metro và các khu công nghiệp tập trung sẽ mở ra dư địa phát triển đô thị - dịch vụ mới cho các địa phương.
Mỗi khu dân cư tái định cư được thiết kế nhằm bảo đảm không gian sống xanh, duy trì sự gắn kết cộng đồng và giữ gìn các giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống. Nhờ hệ thống hạ tầng xã hội đầy đủ, người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới có thể nhanh chóng hòa nhập môi trường, yên tâm làm ăn và gắn bó lâu dài. Sự đồng thuận xã hội xuất phát từ các khu tái định cư chính là chìa khóa vàng giúp chính quyền địa phương đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng cho các nhà thầu thi công, đảm bảo tiến độ chung của các dự án trọng điểm quốc gia.
Đánh giá về chiến lược phát triển tái định cư gắn liền với an sinh xã hội tại Đồng Nai, giới chuyên gia kinh tế, quy hoạch đô thị và bất động sản đều khẳng định đây là bước đi mang tính đột phá, giải quyết triệt để "nút thắt của mọi nút thắt" trong phát triển hạ tầng.
Rào cản lớn nhất trong công tác giải phóng mặt bằng từ trước đến nay không chỉ nằm ở mức giá bồi thường đất đai, mà cốt lõi nằm ở nỗi lo mất đi nguồn sống và công việc ổn định của người dân. Việc Đồng Nai chủ động triển khai phương châm "sinh kế đi trước, hạ tầng đi cùng" giúp người dân an tâm bàn giao mặt bằng, loại bỏ tâm lý khiếu kiện hay trì hoãn.
Các chuyên gia nhận định rằng, sự chậm trễ của nhiều đại dự án giao thông lớn tại khu vực phía Nam đa phần xuất phát từ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng. Tư duy "tái định cư đi trước một bước" của Đồng Nai không chỉ cởi trói cho tiến độ của Sân bay Long Thành, các tuyến đường cao tốc hay đường Vành đai, mà còn trực tiếp nâng tầm chất lượng sống cho cộng đồng dân cư thuộc diện di dời. Những khu tái định cư quy mô lớn được đầu tư bài bản hôm nay chính là tiền đề vững chắc để hình thành nên các khu đô thị vệ tinh sầm uất trong tương lai, đóng góp tích cực vào sức bật kinh tế - xã hội của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
